Menu principal

Kapsil enfomasyon "Tout saw dwe konnen sou Covid19 la"

Kaps # 1

(Promo)

Bonjou/bonswa tout zanmi oditè, oditris, entènot, nou kontan avew pou nou prezante w ribrik "Tout sa w dwe konnen sou Covid19 la alyas Kowona Viris".

COVID-19 la se yon nouvo maladi ka fè gwo dega nan mond la. Se yon nouvo mikwob viris ki rele Kowona Viris ki bay maladi COVID-19 la. Maladi sa te parèt pou lapremyè fwa nan mwa desanm 2019 lan nan yon vil ki rele Wuhan, nan peyi « La Chine ». Depilè sa se ravaj maladi sa ap fè toupatou sou latè. Daprè Oganizasyon Mondyal Lasante (OMS), « Covid-19 » la se yon maladi moun kapab trape nan kek bet, epi moun ki kontamine yo kapab simaye l’ nan kominote kote yap viv la ». Men fason ki pi kouran pou trape maladie sa se lèw rantre an kontak pre ak moun ki enfekte kap touse, kap estènen oubyen kap voye tiboulèt krache lè lap pale.

Enfeksyon, mòd kontaminsyon mikwòb, Epidemi, Pandemi, Peyòd enkibasyon:

Anvan nou bay plis detay sou koze COVI-19 la/ Kowona Viris la, ann fè yon tirale ak yon tipale sou enfeksyon an jeneral ak kòman moun ka pran oubyen yon maladi enfektyez. Yon enfeksyon se lè yon moun trape yon mikwob ki rantre nan kò li. Nou ka trape yon mikwob/ enfeksyon nan dlo, nan manje, nan tous, nan san, nan larim, nan mete men sal nan bouch/zye/nen, nan men lòt bèt tankou moustik, chat, chyen, elatriye. Lè mikwòb la rantre nan kò yon moun, genyen moun ki pa devolope okenn maladi malgre yo gen mikwob la nan san yo. Yo rele moun sa yo « pòten sen », yo konn rele moun sa yo tou « pòtè asentomatik » ki vle di yo enfekte, men yo pa devlope oken sentom maladi a : Moun sa yo konn pa bezwen ale lopital paske yap elimine mikwob la nan kò yo pou kont yo. Men konsa tou, gen moun, lè yo enfekte , yo devlope sentom maladi a, yo rele moun sa yo « pasyan/moun sentomatik ». Gen moun sentomatik ou malad kap geri san yo pa bezwen ale lopital, men gen « moun sentomatik » tou kap bezwen ale lopital pou pran swen pou ka geri, pou yo pa mouri oubyen pou yo pa devlopo konplikasyon maladi enfektye a. Kidonk nou wè se pa tout moun ki enfekte ak yon mikwòb kap malad.

Epidemi : Kisa yon epidemi  ye ?: yon epidemi se yon maladi ki atake kretyen vivan swa nan yon peyi , swa nan plizye peyi men ki pa atake tout peyi ak tout kontinan ki ekziste nan mond la.

Pandemi : Kisa yon Pandemi  ye ? : Yon pandemi se yon maladi ki atake moun nan plizyè peyi ak nan tout kontinan ki egziste sou latè.

Peyòd enkibasyon : kantite tan kipase anvan yon moun prezante kèk siy ak sentom maladi a aprè lè li fin enfekte a.

Mòd kontaminasyon KOVID-19, alyas Kowona Viris :

Syantifik yo fe konnen pou Kowona Viris la rantre nan ko yon moun , li ka pase nan sekresyon likid ak goutlet dlo ki ka prezan nan larim, nan touse, nan lè nap respire ak lè yon moun enfekte ap pale . Se pou rezon sa yo, men sal, bouch, nen ak je ki toujou imid se 4 kote sa yo li pase pou rantre nan ko nou, epi miltipliye tet li. Nou konprann touswit fason pou nou pwoteje tet nou se bare 4 pot dantre sa yo. Men Ak kisa ? respons lan senp. Se lave men nou detanzantan. Pa dwe kanpe pre moun. Nap mete yon mask nan figi nou kap bare bouch ak nen nou, nap mete yon linèt pou nou pwoteje je nou sitou le nou nan lari. Nap presize fok mask nap mete yo respekte tout mezi sekirite ki tabli yo. Pou nou pi kle, fok mask sila yo fet ak materyel bon kalite ki pap kite viris la pase. Yon lot ti detay enpotan : fok mask yo pwop, sitou pati kap kole sou bouch ak nen nou, evite manyen pati sa pou nou pa tou kontamine tet nou si zanka men nou ta gen viris la.

Li enpotan pou nou konnen pi bon zanmi Covid19 la, se men nou. Pandan yon jounen nou manyen figi nou, sitou je ak nen nou plizye dizenn fwa, nou itilize men nou pou n manje, retire yon fil nan dan nou. Ki donk pou nou pwoteje tet nou, li plis ke enpotan pou n lave men nou de tanzantan ak savon ak dlo pwop, sitou le nou fin manyen lajan, manch pòt… objè tout moun ap manyen lajounen kou lannwit. Nan kad kanpay prevansyon Ministe sante piblik ak patnè li yo ap fè, yo toujou mande pou tout moun respekte reg lijyen sa yo pou pa trape kowonaviris.

Sa nou dwe konnen tou, Covid19 lap simaye kol nan plis pase 195 peyi nan mond lan, ki donk li se yon epidemi mondyal, pou n pi klè li se yon pandemi mondyal depi 11 mas 2020. Pliske se yon nouvo viris, pandan nap pale la, syantifik yo poko jwenn okenn medikaman ak vaksen ki ka geri malad yo. Yap travay anpil pou jwenn yon bon remèd ak yon vaksen pou bloke Koronaviris la. Pandan tan sa a, Covid19 la ap fe ravaj nan anpil peyi tankou Etazini, Kanada, Lafrans, Almay, Brezil, Chili, Kiba. Lap simaye kol tou lakay vwazen an Sendomeng, kote li gentan atake plis pase 9 mil dominiken , epi touye anviwon 400 moun déjà...

Maladi KOVID- 19 la rive lakay nou tou an Ayiti depi jou ki te 20 mas 2020 an. Pandan nap pale la gen plis pase 100 moun ki gen jèm mikwòb kowonaviris la an Ayiti, e li gentan touye plis pase 8 ayisyen déjà. Kowona Viris la pa yon jwèt, se pa politik, li egziste, se yon viris lè li rantre nan ko w li ka fe anpil dega, e li ka menm rive touye w ak fanmiw, ak zanmiw.

Nou menm nou di nou pap trape l paske nap respekte tout reg lijyen yo, ak tout mezi otorite yo pran pou pwoteje nou kont pandemi sila. Chak moun ki koute ribrik ‘’Tout sa w dwe konnen sou « COVID-19 ou KowonaViris la ’’ pataje enfomasyon yo ak lot moun nan kominote kote wap viv la, envite yo koute tout lot nimewo yo.

Men enfomasyon nou dwe sonje :

  • Covid19 la se yon maladi li ye. Se yon mikwòb, nouvo viris ki rele ‘’Korona Viris » ki bay maladi sa. Moun ka trape l nan bet, men se sitou moun enfekte kap bay lot moun li nan bay lanmen, nan bo/anbrase, lè yap touse, lè yap estènen oubyen lè yap pale voye tiboulèt krache.
  • Men san lave, bouch, nen ak je se 4 kote sa kowonaviris la pase pou li rantre nan kò w.
  • Pa manyen bouch, nen ak je w si men w pa pwop.
  • Lave men w detanzantan ak savon ak dlo pwop, sitou le w fin touche objè/bagay /kote tout moun ap manyen tankou lajan, manch pot, baryè, kle , telefòn, tablèt/Ipad, radyo, …elatriye.
  • Ou ka sevi ak alkol oubyen pwodwi ki fet ak alkol pou w dezenfekte objè ou itilize souvan tankou telefon.
  • Toujou itilize yon mask pou bare bouch ak nenw, mete yon linet pou diminye risk pou viris la rantre nan je w sitou le w nan lari.
  • Epi pa kanpe ni chita toupre moun : bay 2 pa distans la ak tout moun.
  • Bagay ki pi enpòtan yo se : lave menw tanzantan, respekte 2 pa distans soyal/fizik la, pa touche bouch ou, nenw, zyew ak men w, pote mas/kachnen.

Si nou swiv tou ti konsèy sa yo, nap ka viv an sante san Kowona Viris.

Sete ribrik "Tout saw dwe konnen sou Covid19 la", Panos Caraïbe pote pou ou avek sipo Fokal. Randevou sou antenn radio sa-a pou yon lot Kapsil.

(Promo) Cossy Roosevelt